Nöbetçi Eczaneler
ÖZEL HABER: GENÇAĞA KARAFAZLI
GÖRÜNTÜ:ALİOSMAN ERTAŞ
(RİZE)- Dünya Lazca Günü (Nenaşi Ndğa) olarak kutlanmaktadır. 7 Kasım Dünya Lazca Günü dolayısıyla düzenlenen etkinlikler devam ediyor. Söyleşi ve panellerde, yok olma tehlikesiyle karşı karşıya bulunan Lazcanın korunması, yaşatılması ve gelecek kuşaklara aktarılmasının önemi vurgulanıyor.
Doğu Karadeniz’in köklü kültürel mirasının önemli unsurlarından biri olan Lazcanın günlük yaşamda daha fazla kullanılması ve özellikle çocuklara öğretilmesi gerektiğine dikkat çekilen etkinliklerde, dilin yaşatılmasının kültürel kimliğin korunması açısından taşıdığı önem ön plana çıkıyor.
Rize Pazar’da yaşayan Çay Üreticileri Meclisi Temsilcisi Recep Memişoğlu, bir dilin yaşamasının; o dili konuşan insanların kültürünün, geleneklerinin ve geçmişten bugüne taşıdığı değerlerin de yaşaması anlamına geldiğini belirtti. Dünya Lazca Günü’nün, Lazcanın günlük yaşamda kullanılması ve gelecek kuşaklara aktarılması adına önemli bir farkındalık olduğunu ifade eden Memişoğlu, dilin tarihsel ve kültürel arka planını şu sözlerle aktardı:
“Lazlar, milattan önce 8. ve 1. yüzyıllardan itibaren Doğu Karadeniz’de kurulan ilk önemli uygarlıklardan olan Kolhis Krallığı’nın (kayıtlarda Kulha) varisleridir. M.S. 3. yüzyılda Roma İmparatorluğu döneminde bölge yönetimi Lazlara verilerek burası Lazika İmparatorluğu adıyla anılmıştır. Bu coğrafyada Mergeller, Gürcüler, Lazlar, Hemşinliler ve Ermeniler kadim halklar olarak bir arada yaşamıştır. 15. yüzyılda Osmanlı hakimiyetiyle birlikte bölge İslamlaşmıştır. Bugün Lazlar; Rize’nin Pazar, Ardeşen, Çamlıhemşin, Fındıklı ile Artvin’in Arhavi, Hopa, Borçka ve Kemalpaşa ilçelerinde yoğunlaşmıştır.
7 Kasım’ın önemi ise şuradan gelir: Sovyetler Birliği’ndeki Lazlar, 7 Kasım 1929’da Çita Muluski (Kızıl Yıldız) adıyla bir gazete çıkarmışlardır. Laz Enstitüsü de bu tarihi baz alarak 7 Kasım’ı Lazca Günü ilan etmiştir. Biz de diyoruz ki: Menajkunis Kudas Lazurila Moghuras, Lazepermiyoran (Kalplerimizde ve dilimizde Lazca yaşar / Lazca yaşasın).”,
“OKULDA LAZCA KONUŞTUĞUMUZ İÇİN DAYAK YİYORDUK”
Çocukluğunda okulda Lazca konuştuğu için öğretmeninden dayak yediğini belirten Laz şair ve yazar Kazime Gümüş, geçmişteki asimilasyon politikalarını ve edebiyat çalışmalarını şu sözlerle anlattı:
“Diyarbakır Uluslararası Kitap Fuarı’na konuk oldum; Lazca ve Türkçe eserlere çok büyük ilgi vardı. Met TV’deki Kadının Kalemi programına katıldım ve canlı yayında şiirlerimi okudum.
Fındıklı’nın Mresti (Düzköy) köyünde doğup büyüdüm. Tahta okulumuzda Türkçe ile kalemle tanıştık. Okulda Lazca konuşursak azarlanır, hatta bazen dayak yerdik. Buna rağmen bugün Türkçe ve Lazca şiir kitapları yazıyor, çocuk hikayeleri kaleme alıyorum.”
“BİR DİLİN KAYBOLMASI BİR COĞRAFYANIN KAYBOLMASIDIR”
“Dilimiz kaybolan diller arasına girdiği için daha çok Lazca yazmak istiyor, rüyalarımı bile Lazca görüyorum. Bir dilin kaybolması bir coğrafyanın ve insanlığın yok oluşudur. Devletin bu dilleri desteklemesi gerekirken, tam tersine köyden göçlerle, okulların kapanmasıyla ve asimilasyonla dillerin yok olmasına yol açıyorlar. Bir ağacı kesmek bile o ağacın Lazcadaki ismini ve dolayısıyla o kültürü yok ediyor. Ancak gençlerde Lazca okuma ve türkü söyleme konusunda yeniden büyük bir heves var.”
“1940’LARDA VATANDAŞ TÜRKÇE KONUŞ KAMPANYASIYLA LAZCAYI YOK ETTİLER”
Kâzım Koyuncu’nun Lazca şarkılar söylemesinin Türkiye ve dünyadaki algıyı değiştirdiğini vurgulayan Öğretmen Ali Gümüş, sürecin gelişimini şöyle aktardı:
“1940’larda ‘Vatandaş Türkçe Konuş’ kampanyasıyla Lazca köy dili haline indirgendi ve konuşulmaz oldu. 1980’lerde televizyonun yaygınlaşmasıyla okullarda Lazca tamamen yasaklandı. 90’larda Laz aydınları Ogni dergisini çıkardı; bu dergi yargılansa da kültürü yaşatmak için çok önemli bir adımdı. Çünkü Laz evin mimarisini, yemeğini veya köy yaşamını Türkçe ile tam anlamıyla aktaramazsınız; onun kökleri Lazcadadır.
Dilbilimcilerin dünyadaki en zengin 15 dil arasında gösterdiği pırıl pırıl bir Lazca var. 2000’li yıllarda Kâzım Koyuncu’nun Lazca şarkıları bu asimilasyon ve kültür emperyalizmi çarkını kırdı. Bugün hala küresel bir asimilasyon baskısı devam ediyor.”